فردوسى بزرگ و شاهنامه او در ادبيات ارمنى‏

نویسنده : پویامهر

 

فردوسى شاعر نامى ايران يكى از بزرگترين شاعران و حماسه‏سرايان دنياست كه نام او هميشه زنده و جاويد و آثار او هميشه لذت‏بخش خوانندگان ملل مختلف جهان است.

مشهورترين حماسه فردوسى شاهنامه است كه بزبانهاى ملل مختلف جهان نزديك به سى زبان ترجمه شده است كه يكى از آن زبانها زبان ارمنى می ‏باشد.

ارمنیان یکی از اقوام ایران هستند که پس از قرار داد ننگین گلستان قسمت اعظم مناطق ارمنی نیشن ( ارمنستان کنونی ) به اشغال روسها درآمدند و سپس استقلال یافتند . به امید الحاق دگر باره این اقوام ایرانی به ایران زمین .

قبل از آنكه بتفسير ترجمه شاهنامه بپردازيم بايد گفت كه شخصيت فردوسى هم در ادبيات ارمنى جاى بسزائى دارد كه بشرح حال او و حتى اشعار متعددى نيز سروده‏اند كه درباره مهر او در بين ارامنه و قدرشناسى از طرف خوانندگان آثار او را تائيد می کند. يكى از شاعران ارمنى بنام هوانس تومانيان فردوسى را بلبل زبان فارسی ( ايرانیان) و هميشه زنده لقب داده است.

قسمتى از شاهنامه اولين بار بزبان ارمنى در سال 40- 1830 ميلادى توسط مارديروس ظهرابيان ترجمه و در يك مجله بنام« ازگاسر آراراتيان» (naitararA resagzA)كه در كلكته هندوستان منتشر مى‏شده است در سال 1851 بچاپ رسيده است.

نويسندگان ارمنى در قرن سيزدهم ميلادى با شاهنامه آشنا بوده و در ادبيات ارمنى از آن ياد شده است. در كتابهاى درسى زبان ارمنى نيز مقالاتى درباره فردوسى و اشعار متعددى در وصف او سروده شده است. كه آنها فردوسى را شاعر بزرگ و حماسه‏سراى گرانقدر لقب داده‏اند.

چنانكه گفته شد از شاهنامه اولين بار بزبان ارمنى قديم يعنى گرابار (rabarG)در سال 1851 در يك مجله بچاپ رسيده است. و بعدا باز با ترجمه همان شخص مارديروس ظهرابيان در سال 1886 در يك كتابى در جلفاى اصفهان چند صفحه چاپ شده است.

در سال 1893 توسط ساموئل گلزاديان (naidazloG leumaS)قسمتهائى از شاهنامه مربوط به رستم و سهراب و ضحاك در 150 صفحه در شهر شوش( قراباغ فعلى) ترجمه و بچاپ رسيده است.
در سال 1909 توسط مهرداد تيراكيان قسمت« اردشير بابكان» ترجمه و در شهر نيويورك بچاپ رسيده و چندين بار او از ترجمه شاهنامه در مجلات ارمنى زبان اشعارى نيز بچاپ رسانده است. در سال 1934 كه جشنهاى يكهزارمين سالگرد تولد شاعر بزرگ فردوسى برگزار مى‏شد هوسپ ميرزايان كه چندين دوره نماينده ارامنه در مجلس بوده و قسمتهائى از شاهنامه« رستم و سهراب»،« رستم و اشكبوس»، و« رستم و اسفنديار» با چيره‏دستى و شيرين‏زبانى كه از نظر روانى و سلامت از متن هيچ كم و كسر ندارد و حتى با وزن و ريتم شيرينترى خوانده مى‏شود، در تهران در 170 صفحه به قطع جيبى بچاپ رسيده است.

در همان سال داستان« رستم و سهراب» توسط گورگ اسادور (groveG ruotasE)و قسمتهاى ديگر از شاهنامه در يك جلد ترجمه و بچاپ رسيده، قبل از آن هم در يك مجله قسمت« بيژن و منيژه» در سال 1924 ترجمه و چاپ نموده بود.

كتاب ديگرى بعنوان« فردوسى و شاهنامه او» كه تفسير و تحليل آن مى‏باشد در سال 1934 در تهران توسط پروفسور روبن آبراهاميان استاد دانشگاه تهران در 160 صفحه بچاپ رسيده است، همچنين از طرف او قسمت« بهرام گور و آزاده» ترجمه شده است. در سال 1934 كه جشنهاى يكهزارمين سالگرد تولد فردوسى برگزار مى‏شود روزنامه‏ها و مجلات زبان ارمنى مقالات متعددى نوشته و يا شماره‏هاى مخصوص بچاپ رسانده و جشنهائى بر پا نموده‏اند كه جشن ارامنه تهران در باشگاه ارامنه برگزار شده است.

بجز اين ترجمه دو نويسنده ارمنى قسمتهائى از شاهنامه به صورت نمايشنامه درآورده‏اند يكى از آنها شاعر ارمنى بنام گورگ دارفى (ifraD groveG)قسمت« سياوش و سودابه» در سال 1936 در تهران و ديگرى هنرمند تاتر مگرديچ جانيان در سالهاى 1936 و 1956 در ايروان پايتخت ارمنستان بچاپ رسانده كه چندين مرتبه روى سن آمده‏اند.

باز در سال 1962 توسط سرگى اوماريان (nairamU egreS)قسمتى از شاهنامه« سياوش» ترجمه و در ايروان بچاپ رسيده است. او همچنين در سال 1964« زال و رودابه» در سال 1967« رستم و سهراب» و در سال 1975 قسمت زيادى از شاهنامه را در 526 صفحه بچاپ رسانده است.

در سال 1967 از طرف اوديس شاهسواريان كتابى با عنوان« شاهنامه و منابع ارمنى» در ايروان بچاپ رسيده كه در آنجا تقريبا اسامى نويسندگان ارمنى كه درباره شاهنامه نوشته‏اند آورده شده است.

از شاعران و نويسندگان ارمنى مثل مسروپ تاقياديان، رافى و زبانشناس مشهور هراچيا اجاريان مجموعه‏اى در سال 1942 در ايروان بچاپ رسيده است.

چنانچه گفته شد درباره فردوسى در ادبيات ارمنى مقالات و اشعار زيادى نوشته شده كه يكى از آنها سرود سراى بزرگى بنام سايت نووا (avaN tayaS)كه در اوائل قرن 18 متولد و توسط سربازان آقامحمدخان در سال 1796 كشته شده است.

و در اشعار خود چندين مرتبه از شاهنامه، فردوسى، رستم و غيره نام برده است.

اسامى ديگر شاعران بقرار ذيل است، يغيشه چارنتس (ehsihgeY stnerahC)نائيرى زادوريان، سوقومون دارونتسى (nomohgoS istnoraD)،هوانس شيراز، وستانيك (kinatsoV)،ارام گارونه، يغيا هايپيت (tepyaH aeihgeY)براى نمونه از اشعارى كه براى فردوسى سروده شده فقط دو بيت از شاعر نامى ارمنى يغيشه چارنتس ترجمه كرده در اينجا ميآوريم.

كوشش تو بى‏شمارى از شاهان را طلاكوب كرده است، فردوسى ولى نشد شاهى كه طلاكوب كند، زندگى بى‏مدد تو، فردوسى بزرگداشت گرم تو در وصف لشگركشيهاى پادشاهان طلاكوب نكرد نه مرگ بيچاره تو و نه زندگى يتيمان.

يكى از شاعران ارمنى بنام استپانوس نظريان در سال 1849 جهت اخذ پايان‏نامه دكتراى خود مطالعات عميقى درباره شاهنامه فردوسى ارائه داده كه در ادبيات ارمنى و روسى جاى بسزائى دارد.

در سال 1925 نقاش مشهور ارمنى بنام آندره سوروگين( درويش) شاهنامه فردوسى را بصورت مصور نقاشى كرده و براى اين كار ده سال وقت خود را صرف نموده است. اين نقاشيها در سال 1934 در تهران در نمايشگاه در معرض ديد مردم گذارده شد و همچنين از آن نقاشيها در سال 1935 در شهرهاى بمبئى و كلكته هندوستان و در سال 1936 در وين اطريش نمايشگاهى ترتيب داده شده. مگرديچ امين نيز كه در سالهاى 45- 1840 رئيس دانشگاه زاريان در مسكو بوده تحقيقاتى درباره شاهنامه بعمل آورده است.

و در آخر بايد گفت كه يك جلد شاهنامه خطى كه در موزه هنرى متروپليتن نيويورك وجود داشت. مقاله‏اى با عنوان« معرفى يك شاهنامه خطى نفيس» بقلم نويسنده اين سطور در مجله هنر و مردم در سال 1354 بچاپ رسيده.

همچنين درباره ترجمه شاهنامه در همان مجله( آبان و آذر 1355) چند سطرى نوشته شده و نمونه‏اى از چاپ آنها بزبان ارمنى آورده شده است.

آنچه در اين چند سطر كوتاه گفته شد فقط عنوان نوشته‏ها و اسامى نويسندگان بود اگر بخواهيم وارد بحث و تفسير و تحليل آنها شويم در آن هنگام لازم است چندين جلد كتاب نوشته شود.

لذا اين نتيجه را بايد گرفت كه فردوسى و شاهنامه او در ادبيات ارمنى جاى و مقام بزرگى دارد كه با چند صفحه و يا چند سخنرانى نمى‏شود آنرا چنانكه لازم و شايسته آن است ارائه داد.

من هميشه در آن فكر بودم كه بغير از مجسمه فردوسى كه در مراكز شهرها بايد برپا گردد مجسمه رستم سوار بر رخش و يا قهرمانان ديگر شاهنامه نيز بايد در ميدانهاى شهرهاى بزرگ نصب شود تا جوانان وطن‏دوست ما از آنها الهام گرفته عشق وطن‏دوستى و ميهن‏پرستى را از ياد نبرند بلكه براى آزادى و ترقى و پيشرفت وطن خود ايران آن چنان كه در توانائى خود دارند از جان و دل بكوشند.

فردوسى بهترين راه را با شاهنامه خود به مردم ايران نشان داده است كه بايد سرمشق جوانان و دليران ايران زمين گردد.

جستارهای وابسته :

تعلیم و تربیت نزد ارمنیان
تاریخ و فرهنگ اقوام ایرانی ارمن
این جستار آریارمن در پایگاه آفتاب
این جستار آریارمن در روزنامه اطلاعات
جلفای اصفهان بدون ارامنه یعنی هیچ
پیوند ناگسستنی ارمنیان با تمدن ایران بزرگ
ایرانشناسی و پیوستگی تاریخی در ارمنستان
تشکیل اتحادیه کشورهای وارث تمدن مشترک ایران
نقشه های تاریخی ایران بزرگ که هزاران سال ارمنیان بخشی از آن بوده اند

نویسنده لئون ميناسيان‏ _ آریارمن

یک دیدگاه برای “فردوسى بزرگ و شاهنامه او در ادبيات ارمنى‏”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *